EVLAT EDİNME DAVALARI
Evlat edinme, bir çocuğun yalnızca bakımının üstlenilmesi anlamına gelmez. Evlat edinme kararıyla birlikte çocuk ile evlat edinen kişi veya kişiler arasında kanunun öngördüğü şekilde soybağı ilişkisi kurulur. Bu nedenle evlat edinme süreci, yalnızca tarafların isteğine bağlı olarak sonuçlanan basit bir işlem değildir.
Türk Medeni Kanunu’nun 305 ve devamı maddelerinde evlat edinmenin şartları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Mahkeme, kanuni şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini ve özellikle evlat edinmenin çocuğun yararına olup olmadığını araştırarak karar verir.
Bir çocuğu evlat edinmek için hangi şartların bulunması gerekir?
Küçüğün evlat edinilebilmesi için öncelikle evlat edinen tarafından en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması gerekir.
Bunun yanında evlat edinmenin her durumda küçüğün yararına olması ve evlat edinen kişinin varsa diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı şekilde zedelenmemesi gerekir.
Ayrıca evlat edinen kişi veya kişilerin, evlat edinilecek çocuktan en az 18 yaş büyük olması şarttır.
Ayırt etme gücüne sahip olan çocuğun da kendi rızası olmadan evlat edinilmesi mümkün değildir.
Dolayısıyla örneğin bir kişinin bir çocuğu uzun süredir tanıyor olması veya çocuğun bakımına zaman zaman yardımcı olması tek başına evlat edinme için yeterli değildir. Kanunun aradığı bakım ve eğitim şartlarının gerçekleşmesi gerekir.
Eşler birlikte çocuk evlat edinebilir mi?
Evet. Ancak kanunda eşlerin birlikte evlat edinmesi için özel şartlar bulunmaktadır.
Eşler kural olarak birlikte evlat edinirler. Eşlerin birlikte evlat edinebilmesi için:
- En az 5 yıldan beri evli olmaları, veya
- Her ikisinin de 30 yaşını doldurmuş olması
gerekir.
Örneğin 4 yıldır evli olan ve her ikisi de 29 yaşında bulunan eşler, bu şartlar gerçekleşmediği için birlikte küçük evlat edinemezler.
Buna karşılık 3 yıldır evli olan ancak her iki eş de 30 yaşını doldurmuşsa, yaş şartı üzerinden birlikte evlat edinme şartı karşılanabilir.
Bir eş diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir mi?
Evet. Bu durum kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Eşlerden birinin, diğer eşin çocuğunu evlat edinebilmesi için:
- Eşlerin en az 2 yıldan beri evli olması, veya
- Evlat edinmek isteyen eşin 30 yaşını doldurmuş olması
gerekir.
Örneğin bir kadın, eşinin önceki ilişkisinden olan çocuğunu evlat edinmek istiyorsa ve evlilikleri henüz 2 yılı doldurmamışsa, evlat edinmek isteyen eşin 30 yaşını doldurmuş olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
Burada yalnızca yaş veya evlilik süresi yeterli değildir. Çocuğun mevcut soybağı, gerekli rızalar ve çocuğun yararı da ayrıca incelenir.
Evli olmayan bir kişi çocuk evlat edinebilir mi?
Evet. Ancak evli olmayan kişinin tek başına küçük evlat edinebilmesi için 30 yaşını doldurmuş olması gerekir.
Örneğin 28 yaşında ve bekâr bir kişinin tek başına küçük evlat edinmesi mümkün değildir. Buna karşılık 30 yaşını doldurmuş bekâr bir kişi, diğer kanuni şartların da gerçekleşmesi halinde tek başına evlat edinme talebinde bulunabilir.
Burada 30 yaş şartının tek başına yeterli olmadığı unutulmamalıdır. Bir yıl bakım ve eğitim, çocuğun en az 18 yaş küçük olması, gerekli rızaların bulunması ve çocuğun yararı gibi diğer şartlar da birlikte değerlendirilir.
Evli bir kişi tek başına evlat edinebilir mi?
Kural olarak evli eşler birlikte evlat edinir. Ancak kanun, belirli istisnai durumlarda 30 yaşını doldurmuş eşin tek başına evlat edinmesine izin vermektedir.
Bunun için diğer eşin:
- Ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olması,
- 2 yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi, veya
- Mahkeme kararıyla 2 yılı aşkın süredir eşinden ayrı yaşamakta olması
nedeniyle birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığının ispatlanması gerekir.
Dolayısıyla yalnızca eşlerin evlat edinme konusunda anlaşamaması, tek başına evli kişinin çocuk evlat edinmesine imkan vermez. Kanunda belirtilen özel şartlardan birinin gerçekleşmesi gerekir.
Evlat edinilecek çocuk ile evlat edinen arasında kaç yaş farkı olmalıdır?
Kanuna göre evlat edinilecek kişi, evlat edinenden en az 18 yaş küçük olmalıdır.
Bu şart, evlat edinmenin temel şartlarından biridir.
Örneğin 35 yaşındaki bir kişinin 18 yaşındaki bir kişiyi evlat edinmesi bakımından yaş farkı 17 olduğu için bu şart karşılanmaz. Buna karşılık 35 yaşındaki kişinin 17 yaşındaki bir çocuğu evlat edinmesi halinde yaş farkı bakımından kanundaki 18 yıllık şart sağlanmış olur.
Ancak diğer evlat edinme şartlarının da ayrıca gerçekleşmesi gerekir.
Çocuğun kendi rızası gerekir mi?
Çocuk ayırt etme gücüne sahipse, kendi rızası olmadan evlat edinilemez.
Bu nedenle evlat edinme sürecinde yalnızca evlat edinen kişinin veya biyolojik anne-babanın iradesi dikkate alınmaz. Çocuğun yaşı ve ayırt etme gücü de değerlendirilir.
Vesayet altındaki küçükler bakımından ise kanunda ayrıca düzenleme yapılmış olup vesayet dairelerinin izni gerekmektedir.
Biyolojik anne ve babanın rızası şart mı?
Kural olarak evet.
TMK 309 uyarınca küçüğün evlat edinilebilmesi için ana ve babasının rızası gerekir. Rıza, küçüğün veya anne ve babasının oturduğu yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir.
Ancak kanun, bazı durumlarda anne veya babanın rızasının aranmayacağını da açıkça düzenlemiştir.
Bu nedenle anne veya babadan birinin “evlat edinmeye rıza vermiyorum” demesi her olayda evlat edinmeyi kesin olarak engellemez. Öncelikle TMK 311 ve 312’deki rızanın aranmayacağı hallerin bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
Anne veya babanın rızası hangi durumlarda aranmayabilir?
Kanuna göre bazı özel durumlarda anne veya babanın rızası aranmayabilir.
Örneğin anne veya babanın:
- Kim olduğunun veya uzun süreden beri nerede oturduğunun bilinmemesi,
- Ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olması,
- Çocuğa karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi
hallerinde rızasının aranmayacağına karar verilebilir.
Özellikle “çocuğuyla ilgilenmiyor” şeklindeki genel bir iddia yeterli değildir. Çocuğa karşı özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmediğinin somut olayda ortaya konulması gerekir.
Rızanın aranıp aranmayacağı konusunda mahkeme tarafından ayrıca karar verilebilir.
Anne veya baba rızasını ne zaman verebilir?
Anne ve babanın rızası, çocuğun doğumundan itibaren 6 hafta geçmeden verilemez.
Verilen rıza, tutanağa geçirilme tarihinden itibaren 6 hafta içinde aynı usulle geri alınabilir.
Bu süreden sonra yeniden verilen rıza kesin hale gelir.
Bu nedenle doğumdan hemen sonra alınan bir rıza ile evlat edinmenin tamamlandığı düşünülmemelidir. Kanun, anne ve babanın rızası bakımından belirli bir bekleme ve geri alma süresi öngörmektedir.
Evlat edinmek isteyen kişinin çocuğa bir yıl bakması zorunlu mu?
Küçüklerin evlat edinilmesinde temel şartlardan biri budur.
TMK 305 uyarınca çocuk, evlat edinme kararından önce evlat edinen tarafından en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmalıdır.
Buradaki bakım yalnızca maddi yardımda bulunmak anlamına gelmez. Çocuğun günlük yaşamı, eğitimi, ihtiyaçları ve aile ortamındaki ilişkisi de değerlendirme konusu olabilir.
Mahkeme, evlat edinen ile çocuk arasındaki ilişkinin gerçek ve sürekli olup olmadığını da araştırır.
Mahkeme evlat edinme talebini doğrudan kabul eder mi?
Hayır. Mahkeme, evlat edinme şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğini kapsamlı şekilde araştırır.
TMK 316 uyarınca özellikle:
- Evlat edinen ile evlat edinilecek kişinin kişiliği,
- Sağlık durumları,
- Birbirleriyle olan ilişkileri,
- Ekonomik durum,
- Evlat edinen kişinin çocuğu yetiştirme ve eğitme yeteneği,
- Evlat edinme isteğinin nedenleri,
- Aile ilişkileri,
- Bakım ilişkisinin nasıl geliştiği
araştırılır.
Evlat edinen kişinin başka çocukları varsa, onların evlat edinme konusundaki tutum ve düşünceleri de değerlendirilir.
Gerekli görülmesi halinde uzmanların görüşüne de başvurulabilir.
Ergin bir kişi evlat edinilebilir mi?
Evet. Ancak ergin veya kısıtlı bir kişinin evlat edinilmesinde küçüklerin evlat edinilmesinden farklı şartlar vardır.
TMK 313’e göre ergin veya kısıtlı kişinin evlat edinilebilmesi için öncelikle evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati gerekir.
Bunun yanında kanunda üç temel durum düzenlenmiştir:
- Ergin veya kısıtlı kişi, bedensel veya zihinsel engeli nedeniyle sürekli yardıma muhtaçsa ve evlat edinen tarafından en az 5 yıldan beri bakılıp gözetiliyorsa,
- Ergin kişi, küçükken evlat edinen tarafından en az 5 yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmişse,
- Diğer haklı sebepler bulunuyor ve evlat edinilecek kişi en az 5 yıldan beri evlat edinen ile aile halinde birlikte yaşıyorsa.
Ayrıca evli bir ergin kişinin evlat edinilebilmesi için eşinin rızası gerekir.
Evlat edinme kararı hangi mahkeme tarafından verilir?
Evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulur. Mahkeme, kanundaki şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini araştırdıktan sonra karar verir.
Evlat edinme uyuşmazlıkları aile hukukuna ilişkin olduğundan görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile Mahkemesinin bulunmadığı yerlerde görevli mahkeme, aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Evlat edinme davasında en önemli konu nedir?
Kanundaki yaş, evlilik süresi, bakım süresi ve rıza gibi şartların yanında en önemli değerlendirmelerden biri evlat edinmenin çocuğun yararına olup olmadığıdır.
Örneğin bütün şekli şartlar sağlanmış olsa bile evlat edinmenin çocuğun yararına olmadığı kanaatine varılırsa mahkemenin ayrıca değerlendirme yapması gerekir.
Bu nedenle evlat edinme sürecinde yalnızca “şartları taşıyor muyum?” sorusuna değil, çocuğun mevcut yaşam koşullarının ve evlat edinmenin çocuk açısından sonuçlarının ne olacağına da bakılmalıdır.
Evlat edinme kararı verildikten sonra hangi hukuki sonuçlar doğar?
Evlatlık ilişkisi mahkeme kararıyla kurulduktan sonra çocuk ile evlat edinen arasında kanunun öngördüğü soybağı ilişkisi meydana gelir.
Evlatlığın evlat edinenin mirasçısı olması, soyadı ve aile ilişkileri bakımından ortaya çıkan sonuçlar da evlat edinme kararının önemli hukuki sonuçları arasındadır.
TMK 500 uyarınca evlatlık, evlat edinenin kan hısımları gibi mirasçısı olur. Ayrıca evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Bu nedenle evlat edinmenin miras hukuku bakımından sonuçları da ayrıca önem taşır.
Evlat edinme işlemi sonradan kaldırılabilir mi?
Evlat edinme ilişkisinin kurulmasında kanuni şartların bulunmaması veya gerekli rızaların alınmaması gibi durumlarda, kanunda düzenlenen şartlar çerçevesinde evlatlık ilişkisinin kaldırılması gündeme gelebilir.
TMK 317 ve 318’de bu konuya ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.
Örneğin yasal sebep bulunmaksızın gerekli rıza alınmamışsa veya evlat edinme esasa ilişkin başka bir eksiklikle sakatsa, kanunda belirtilen kişiler tarafından evlatlık ilişkisinin kaldırılması talep edilebilir.
Bu davalarda da çocuğun menfaati ayrıca dikkate alınır ve kanuni süreler önem taşır.
Evlat edinme davası açmadan önce nelere dikkat edilmelidir?
Evlat edinme talebinde bulunmadan önce öncelikle hangi evlat edinme türünün söz konusu olduğu belirlenmelidir.
Küçüğün evlat edinilmesinde en az bir yıllık bakım ve eğitim, evlat edinenden en az 18 yaş küçük olma, çocuğun üstün yararı ve gerekli rızalar gibi şartlar incelenir.
Eşlerin birlikte evlat edinmesinde 5 yıllık evlilik veya her iki eşin 30 yaşını doldurmuş olması aranır.
Eşin diğer eşin çocuğunu evlat edinmesinde en az 2 yıllık evlilik veya evlat edinen eşin 30 yaşını doldurmuş olması önemlidir.
Tek başına evlat edinmede evli olmayan kişinin 30 yaşını doldurmuş olması gerekir. Evli kişinin tek başına evlat edinmesi ise ancak kanunda düzenlenen özel durumların bulunması halinde mümkündür.
Ergin veya kısıtlı kişinin evlat edinilmesinde ise TMK 313’teki özel şartların ayrıca gerçekleşmesi gerekir.
Bunların yanında çocuğun mevcut soybağı, anne ve babanın rızası, rızanın aranmayacağı haller, çocuğun görüşü ve mahkemenin yapacağı sosyal ve hukuki araştırmalar da dikkate alınır.
Hukuki Destek Alabilirsiniz
Evlat edinme, kanunda çok sayıda özel şartın birlikte değerlendirilmesini gerektiren önemli bir aile hukuku sürecidir. Yaş ve evlilik süresi, çocuğun en az 18 yaş küçük olması, bir yıllık bakım ve eğitim şartı, çocuğun rızası, anne ve babanın rızası ve rızanın aranmayacağı istisnai haller davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.
Özellikle eşin çocuğunun evlat edinilmesi, biyolojik anne veya babanın rıza vermemesi, tek başına evlat edinme, ergin kişinin evlat edinilmesi veya mevcut soybağının evlat edinmeye engel oluşturduğu durumlarda dosyanın baştan doğru değerlendirilmesi önemlidir.
TUZCU HUKUK & DANIŞMANLIK ile 0505 942 23 77 telefon numarası veya sitemizde bulunan whatsapp kanalından büromuzla iletişime geçerek hukuki destek alabilirsiniz.